Σάββατο, 23 Ιαν 2021

Η ψυχολογική ελευθερία στις μέρες μας

στις

Η έννοια της ψυχολογικής ελευθερίας

«Πάνω από την πολιτική και τη νομική ελευθερία βρίσκεται η ψυχολογική ελευθερία, και χειρότερη μορφή δουλείας είναι η δουλεία της ψυχής, η αιχμαλωσία της από τις τυραννικές ανάγκες που μεταβάλλουν τον άνθρωπο σε ανδράποδο». Αυτά τα λόγια του φωτισμένου παιδαγωγού Παπανούτσου καθρεφτίζουν όσο ποτέ άλλοτε τη δυσμενή θέση στην οποία έχει περιέλθει ο ίδιος ο άνθρωπος. Η εσωτερική ελευθερία αναφέρεται στην απαλλαγή από τη δουλεία των παθών, των ενστίκτων, των φόβων και των προλήψεων. Ο ψυχολογικά ελεύθερος άνθρωπος είναι ο «ο έχων ιδία βούληση», αυτός που διαθέτει τον εαυτό του, ρυθμίζει τη ζωή του, παίρνει και εκτελεί τις αποφάσεις του κατά τη δική του κρίση, σύμφωνα με τις επιθυμίες και τις επιδιώξεις του. Η μορφή αυτή της ελευθερίας ιδεαλιστικά ιδωμένη δηλώνει τη νίκη του πνεύματος πάνω στην ύλη, ενώ ρεαλιστικά εξεταζόμενη τη στάση εκείνη κατά την οποία, ενώ κάποιος συνειδητοποιεί την αδυναμία πραγμάτωσης κάθε επιθυμίας του, αποφασίζει να περιορίσει τις επιθυμίες του, αναζητώντας διέξοδο και λύση στην αυτάρκεια. Οι αρχαίοι πρόγονοι μας θεωρούσαν πραγματικά ελεύθερο τον αυτάρκη άνθρωπο και έδιναν παραινέσεις για απλό και λιτό βίο που δεν επιβάλλει επαχθείς εξαρτήσεις. Άνθρωπος χωρίς ελευθερία σημαίνει να είναι κάποιος εσωτερικά διχασμένος. Είναι το άτομο που έχει φροντίσει να καλλιεργήσει μέσα του το «Υπερεγώ», ώστε να μην υπόκειται σε καμία περίπτωση στο φόβο της απόρριψης ή της μη αποδοχής από το κοινωνικό σύνολο.

- Διαφήμιση -

Στην εποχή μας επιδόθηκαν όλοι στο τρελό και ανεξέλεγκτο κυνήγι του χρήματος, της δόξας, της κίβδηλης μαγείας. Τη στιγμή που όλοι αποζητούν να γίνουν «Υπεράνθρωποι» λησμόνησαν να παραμείνουν άνθρωποι. Και αυτή η ψυχολογική αυτοτέλεια του ατόμου, ο αυτοκαθορισμός του, που συνιστά την ίδια του την ανθρωπιά θα είναι εις το εξής ο εκλιπών κρίκος στην εξέλιξη των ιδιοτήτων του. Σε σχέση με τις υπόλοιπες ελευθερίες η ψυχολογική ελευθερία διαφέρει ως προς το ότι αυτές σχετίζονται με τον εξωτερικό κόσμο του ανθρώπου, ενώ η ψυχολογική ελευθερία μόνο με τον εσωτερικό κόσμο του. Σύμφωνα με αυτή τη λογική για να μπορεί ένα άτομο να έχει μια μορφή εξωτερικής ελευθερίας απαιτείται ως απαραίτητη προϋπόθεση προηγουμένως να έχει κατακτήσει την εσωτερική του ελευθερία. Η εσωτερική ελευθερία έχει τη δυναμική να βοηθάει τον άνθρωπο να επιβιώνει σε εντελώς αντίξοες εξωτερικές συνθήκες, όπως πολύ εύστοχα παρουσιάζει και ο Σολωμός στους « Ελεύθερους Πολιορκημένους». Δεν έχει κανένα νόημα να είμαστε εξωτερικά ελεύθεροι εάν δεν είμαστε και εσωτερικά. Αυτή είναι η διαλεκτική της ελευθερίας.

Γι ‘αυτό ακριβώς το λόγο δε δυνάμεθα να υποστηρίζουμε ότι έχουμε την πολιτική και νομική μας αυτοτέλεια από τη στιγμή που είμαστε ψυχικά υποτελείς. Η υποτέλεια της ψυχής είναι η χείριστη τύχη για τους ελεύθερους ανθρώπους που γεννάει η μάνα φύση. Εφόσον το άτομο στερείται αυτής της ελευθερίας, στερείται συνακόλουθα προσωπικής κρίσης και αρετής. Και αν η ψυχολογική ελευθερία στην εποχή μας έχει καταντήσει να αποτελεί ένα άπιαστο όνειρο, είναι γιατί δε θελήσαμε να κατανοήσουμε το περιεχόμενό της. Η ελευθερία είναι κατεξοχήν ασκητικό ιδεώδες άμεσα συνδεδεμένο με την έννοια της ανεξαρτησίας. Συνεπώς όταν το άτομο εξαρτιέται από κάποιον ή από κάτι, καθίσταται αυτόματα ένα υποδουλωμένο άτομο. Στις μέρες μας συναντάμε μία νέα εκδοχή ψυχολογικής ανελευθερίας, αυτή που σχετίζεται με τη συνετή ή όχι χρήση της τεχνολογίας. Ο κόσμος της τεχνολογίας συνετέλεσε σε μεγάλο βαθμό ώστε να γίνει η ζωή μας παρανάλωμα του άκρατου ευδαιμονισμού.

Ο καθένας από εμάς καταβάλλει τις προσπάθειές του για να ικανοποιήσει την αξίωση της ηδονής, της απόλαυσης, της τρυφηλής ζωής και σε καμία περίπτωση για να υπηρετήσει τις αξιώσεις που η ελευθερία υποδεικνύει.Αδιαμφισβήτητα δεν ισχυριζόμαστε και το αντίθετο, ότι δηλαδή οφείλουμε να μείνουμε μακριά από κάθε απόπειρα βελτίωσης της ποιότητας στη ζωή μας. Ηχεί όμως κάπως παράδοξα στα αυτιά του σύγχρονου ανθρώπου ότι η τεχνολογία απειλεί με εξανδραποδισμό το είναι του. Οι περισσότεροι πνευματικοί άνθρωποι χαρακτηρίζουν την εποχή της σύγχρονης τεχνολογική επανάστασης ως έναν άλλο σύγχρονο Ιανό, γιατί αν και διευκόλυνε σημαντικά τη ζωή του ανθρώπου, ωστόσο δίνει το προβάδισμα στο έχειν παρά στο είναι. Ας μην επιδιδόμαστε, όμως, στην κριτική χωρίς να προηγηθεί αυτοκριτική. Ας κρίνουμε και ας αξιολογήσουμε και τη στάση ζωής που ακολουθούμε οι ίδιοι. Εάν δεν υφίσταντο η δύναμη των ενστίκτων, των παθών, η απουσία της ισχυρής θέλησης, της αυτοκυριαρχίας και της αυτοπειθαρχίας δε θα μιλούσαμε σήμερα για την ψυχική «αναπηρία»του ανθρώπου.

Τουναντίον θα μιλούσαμε για έναν άνθρωπο γαλήνιο, ατάραχο, υπομονετικό και καρτερικό. Αν μάλιστα λάβουμε ως δεδομένο ότι η βασική πηγή του άγχους είναι η ανησυχία για την πραγματοποίηση μιας επιθυμίας, τότε ο περιορισμός των περιττών επιθυμιών θα συνεπαγόταν και περιορισμό του άγχους. Αναμφισβήτητα ο δρόμος προς την ελευθερία της ψυχής είναι επίπονος, ακανθώδης και απαιτεί πολλούς προσωπικούς αγώνες. Σε αυτό το σημείο απαιτείται να σημειωθεί ότι ελλοχεύει ο κίνδυνος της υπερβολής, της υπέρβασης της ελευθερίας που αγγίζει τα όρια της ασυδοσίας. Για να αποφευχθεί κάτι τέτοιο επιβάλλεται η ελευθερία να υποτάσσεται στην αλήθεια και τη δικαιοσύνη. Ο ελεύθερος ψυχικά άνθρωπος καθορίζει την πορεία της ζωής του, το σκοπό της ύπαρξης του, τις σχέσεις με τον εαυτό του και τους άλλους και σε τελική ανάλυση ανοίγει το δρόμο προς την ευδαιμονία του.

- Διαφήμιση -
Στέλλα Τζιμπιλή
Στέλλα Τζιμπιλήhttps://www.ypatias.com/
Η Στέλλα Τζιμπιλή, Εκπαιδευτικός - φιλόλογος - Συγγραφέας. Σπούδασε φιλοσοφία στη Φιλοσοφική σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στη συστηματική φιλοσοφία. Υπ. Διδάκτωρ φιλοσοφίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.
Προηγούμενο άρθροMήνας Νοέμβριος
Επόμενο άρθροΜήνας Δεκέμβριος